Kijk eens naar het vogeltje

De geschiedenis herhaalt zich. 6 jaar geleden merkten we dat de munia's in een nestje vlakbij ons terras de kleintjes niet meer kwamen voeren. We schreven daar indertijd al eens een blog over. Kort geleden was er iets soortgelijks aan de hand. Er zijn hier vaak hele lokale, korte stormen. Soms waait het dan onvoorstelbaar hard, maar de laatste jaren hebben we geen extremen meer meegemaakt. Niettemin kan het toch eventjes stevig waaien, en na een zo'n ministorm lag er een munianest op de grond. We hebben er een camera bijgezet om te kunnen zien of de munia-ouders hun kinderen nog kwamen voeden, maar dat bleek niet het geval. En zo hadden we dus ineens weer twee muniababies te verzorgen.

De munia (lonchura kelaarti, Nederlandse naam: zwartkeelbronzemannetje) is een piepklein vogeltje. Wij noemen het altijd rijstvinkjes, omdat ze volop in de rijstvelden te vinden zijn. Ze zijn niet alleen dol op de jonge rijstkorrels, maar gebruiken ook lange aren en grassen om hun nesten mee te bouwen. Die knippen ze dan vlak bij de grond met hun snavel af, waarna ze ermee naar hun nest vliegen. Dat is een grappig gezicht, want het lijkt in eerste instantie alsof er een klein vogeltje met een hele lang staart voorbij komt vliegen. Pas na een paar keer hadden we in de gaten dat wat we voor een staart aanzagen, een lange grashalm was. Het munianest is een ingenieus gemaakte stevige bol. De lange halmen worden kunstig in elkaar geweven. Eerst wordt zo'n spriet tussen de al aanwezge halmen gestoken. Dan vliegt het vogeltje om en trekt hem verder naar binnen. Dan steekt hij hem weer door en pakt hem vervolgens aan de andere kant weer op. Zo ontstaat er een stevige constructie. Het is leuk om te zien hoe zo'n halm stukje bij beetje naar binnen wordt getrokken om uiteindelijk in het nest-in-aanbouw te verdwijnen.

Voor de twee muniababies is het bouwen van nesten nog niet aan de orde. Eten en groeien, daar draait hun korte leventje nu nog om. Meer dan heel hard piepen en hun snavels wagenwijd open sperren, in de hoop dat er wat ingestopt wordt, doen ze niet. Maar de natuur is hard. Als de ouders niet meer komen voeren, doet niemand anders dat. Tenzij je het geluk hebt door Mieke gevonden te worden. Het buideltje waar de munia's 6 jaar geleden in warmgehouden werden (een soort washandje dat ze om haar nek kan hangen) en waarin meerdere andere vogeltjes hun eerste levenweken hebben doorgebracht, bleek er nog te zijn. De Nutribird, het opfokvoer voor vogeltjes, bleek door de warmte en vochtigheid niet bruikbaar meer, maar was bij "onze" dierenwinkel op voorraad. Nutri bride staat er op het etiket dat de Thaise importeur erop geplakt heeft. Dat soort verschrijvingen zijn niet ongewoon hier. We zouden er een blog aan kunnen wijden. Grappig is ook dat door de verpakking heen te zien is dat er een Nederlandse gebruiksaanwijzing bij zit. Dat verwacht je hier niet.

Met veel geduld en toewijding heeft Mieke de vogeltjes groot weten te krijgen. Nou ja, groot voor muniabegrippen dan. Hun verblijf in de "washand" en 's nachts in een mandje onder een warmtelamp, kon uiteindelijk worden ingeruild voor een verblijf in een kooitje, en na een paar dagen kon dat kooitje af en toe open en vlogen de beestje vrolijk rond. Ze landden op ons hoofd, onze schouders, onze vingers, op mijn grote teen, op Mieke's bril, in mijn muesli, bijna in de hete koffie, op de telefoon waardoor ze willekeurige letters invulden in de NRC-cryptogram die ik aan het maken was, op mijn camera. (Jongeren onder de lezers kennen wellicht de betekenis van de titel van deze blog niet. Op https://cameraguru.nl/cameratechniek/kijk-eens-naar-het-vogeltje/ vind je er een duidelijke uitleg over.)

De geschiedenis herhaalde zich ook in die zin dat er op een gegeven moment nog maar één van de twee over was. Zes jaar geleden bleef er totaal onverwacht ineens eentje dood in de kooi. Deze keer waren ze al wat verder volgroeid en vlogen vrij rond, maar nadat we even naar de stad waren geweest kwam er nog maar eentje terug. Wat er met de andere gebeurd is weten we niet. Het overgebleven vogeltje doet het in ieder geval prima, fourageert zelfstandig, is soms met soortgenoten te zien, maar komt ook regelmatig in de openstaande kooi kijken of er wat te halen valt. En vaak reageert ie op Mieke's gefluit, of hij komt erbij zitten als we ontbijten of koffie drinken, of landt plotseling op onze schouder als we ergens in de tuin bezig zijn. Ieniemienie hebben we haar maar gedoopt.

Waar de piepkleine Ieniemienie zó levensvreugdeverhogend is, ontpopte de veel grotere Jumper zich tot een vogel die op heldere wijze inzichtelijk wist te maken hoe de menselijke waarneming zich om de tuin laat leiden. We vragen ons allemaal wel eens af hoe het mogelijk is, dat mensen volhardend vasthouden aan "feiten" die overduidelijk niet kloppen. Als het gaat om complotdenkers, maken we ons er nog vanaf met de verklaring dat die niet helemaal sporen. En gaat het om gerechtelijke dwalingen, dan geven we de schuld aan beroepsdeformatie bij politie en justitie, die te gretig een zaak wilden oplossen. Dat we zelf ook onze waarnemingen en de daaruit voorvloeiende waarheden aanpassen aan wat we denken dat de waarheid is, daar zijn we ons niet of nauwelijks van bewust. En dan blijkt een vogel je zo maar te kunnen confronteren met je eigen tunnelvisie.

Jumper (en bluwie, die ook graag een wormpje meepikt)

Net als de munia's is ook Jumper al eerder voorbijgekomen in onze blog. Bijna 2 jaar geleden vroeg een vriendin ons of we voor een gewonde drongo, een vogel uit de kraaienfamilie, konden zorgen. De vogel was gevonden door iemand die op het punt stond naar Amerika te vertrekken en verbleef op dat moment nog bij een dierenarts, die de gebroken vleugel zo goed mogelijk probeerde te helen. We hebben de vogel in Chiang Mai opgehaald en met de dierenarts daar besproken wat hij al aan verzorging gedaan had. In Lampang zijn we naar onze eigen dierenarts gegaan, die uiteindelijk de wond gehecht heeft. En na een maand of twee van wond schoonmaken en verbandjes wisselen, was de wond dicht, maar de vleugel is nooit volledig hersteld en hangt nog steeds. Jumper redt zich er echter prima mee en leeft gewoon buiten. Twee keer per dag komt ie aan huis een portie wormen halen, en onlangs nam ie zelfs een andere drongo mee. Een partner? Of misschien een kind? Mooi om te zien dat een gehandicapte vleugel geen belemmering is voor het leiden van een mooi drongo-leven.

Hoewel... drongo? De vindster van Jumper had hem als drongo geïdentificeerd. "Black drongo" stond er op de kooi bij de dierenarts in Chiang Mai. En ook de dierenarts in Lampang had zonder meer aangenomen dat Jumper een drongo was. Vreemd was dat allemaal niet. Een zwarte vogel met een lange staart, een beetje gevorkt aan het eind, dan denk je al gauw aan een drongo (als je tenminste in Thailand bent). En met het ongeluk dat de gebroken vleugel veroorzaakte is de staart mogelijk ook wat verfomfaaid. Geen reden voor twijfel dus. Jumper was een drongo.

Okee, er waren wel een paar opvallende dingen. Drongo's zijn ware luchtacrobaten, maar dat Jumper dat niet was, was goed te verklaren door zijn beschadigde vleugel. Maar drongo's zijn ook gehaaide imitatoren, die andere vogels in de luren leggen door het geluid van roofvogels na te doen, zodat andere dieren vluchten en hun heerlijke hapjes hapklaar achterlaten. Jumper komt niet veel verder dan wat gekras. En die staart dan? Moet die eigenlijk niet veel dieper gevorkt zijn? En hoe zit het met die blauwe ogen? We hadden wel uitgevogeld dat drongo-ogen bij bepaalde lichtinval blauw kunnen lijken. Dus dat zou een verklaring zijn.  En omdat hij toch niet in staat was om goed te jagen, zou hij dat imiteren waarschijnlijk niet goed ontwikkeld hebben.

Drongo

Dan landt op een ochtend, terwijl we zitten te ontbijten, een zwarte vogel in de kale boom vlakbij. We hebben er goed zicht op. Is het Jumper? Nee, de staart heeft een veel duidelijker vork, het dier is ook wat kleiner en snavel en proporties zijn ook echt anders dan die van Jumper. We zoeken het op en het blijkt een jonge drongo te zijn. Waarmee dan een vervolgvraag ontstaat: als dit een drongo is, wat is Jumper dan?

Het antwoord is snel gevonden: Jumper is een racket tailed treepie, zwarte ekster in het Nederlands. En dan klopt ineens alles. De staart, de blauwe ogen, de roep. Al die aanwijzingen dat onze waarheid niet klopte, maar die we negeerden omdat we onze waarheid gewoon voor dé waarheid aannamen. Zo werkt dat dus in ons brein. De aanwijzingen dat dat wat we denken te weten niet klopt, negeren of bagatelliseren we. Of we bedenken er een aanvullende verklaring bij. Eigenlijk net als complotdenkers. Of crimefighters met tunnelvisie. Als dat stommelingen zijn, zijn wij dat ook.

Dank je, Jumper, voor de verhelderende inzichten.

Nederland gaat verder komen dan het ooit geweest is

Ook Thailand is helemaal in de ban van het grote gebeuren. Overal om ons heen zien we dat mensen extra vroeg opgestaan zijn, om zo vroeg mogelijk te beginnen met hun werk op het land. De rijstvelden zijn net ingezaaid, dus er is veel te doen, maar iedereen wil wel op tijd klaar zijn om maar niets te hoeven missen.

We zien ook veel oranje om ons heen. Al maanden geleden is begonnen met het plaatsen van vrolijke oranje paaltjes bij splitsingen en u-draaien op de wegen. Verkeerstechnisch gezien staan ze nogal in de weg en als ik op de fiets onderweg ben, word ik regelmatig de hoofdrijbaan op gedwongen, maar het is zonder meer een vrolijk gezicht, en hartverwarmend om overal aan mijn geboorteland te worden herinnerd. Zo werd de sfeer de afgelopen weken al langzaamaan opgebouwd.

Maar afgelopen vrijdag was natuurlijk de allesbepalende dag, waar heel Thailand niks van wilde missen. Gaat het echt gebeuren met die Nederlanders? Wordt wat voor onmogelijk werd gehouden toch mogelijk?

Wie er vroeg bij was kon al rond het middaguur (Thaise tijd) de eerste aanwijzingen lezen dat er daadwerkelijk iets unieks te gebeuren stond. "Ik was gelijk over de zeik," citeerde de NOS een evenementenbezoeker die ondanks de teleurstelling van een afgelasting zijn gevoel voor poëzie behouden had.

Nog geen minuut later barstte het echt los, met een bericht dat een huivering door het hele land teweeg bracht: "Niet koeler dan 24 graden in Vlissingen." In een groot deel van het land was het 's nachts warmer dan 20 graden gebleven. En tot overmaat van ramp was de temperatuur alweer aan het oplopen.

Na de lunch, als men hier normaal gesproken een middagdutje doet, zat iedereen aan de telefoon gekluisterd om de Nederlandse hitteblog te volgen. Van links naar rechts kon je de bewonderende kreten horen klinken, toen er om een uur of twee foto's van zonsopkomsten werden gepubliceerd, onder de kop "Een hete dag in het vooruitzicht". Jong en oud waren het erover eens dat als je die foto's zag, er geen twijfel mogelijk was dat we getuige gingen worden van iets groots.

Even klonken er geluiden van ontzetting en ongeloof, toen het bericht doorkwam dat het in Beerta de afgelopen nacht maar 12,8 graden was geweest. Zou alles dan toch voor niks geweest zijn? Maar al snel volgde het nieuws dat Maastricht de 30 graden heeft aangetikt. Om half 3 (half 10 NL tijd) werd de laatste twijfel definitief weggenomen, toen op de hitteblog een nieuwe foto verscheen met als bijschrift: "Een vrouw laat haar hond uit voordat het echt warm wordt". Het is een beroerde, onscherpe foto, maar daarvoor hebben ze hier alle begrip. Als fotograaf in zulke zware omstandigheden kan je natuurlijk niet altijd je focus scherp houden.

Vanaf dat moment ging het hard. Defilé Veteranendag gaat niet door, geen buurtbussen in Limburg, Yesilgöz teleurgesteld over schrappen defilé, extra lang NOS-Journaal, en dan het bericht dat gejuich in heel Thailand veroorzaakt: 35 graden in Limburg. Het is duidelijk: Nederland gaat verder komen dan het ooit geweest is.

Voor degenen die nog niet gemerkt hadden wat er aan de hand was meldde het KNMI in de middag dat "het uitzonderlijk heet is". Een hele geruststelling om dat door deskundigen bevestigd te krijgen.

Tijdens het nuttigen van de avondmaaltijd ging er opnieuw gejuich door het land en werd het hier volop code oranje. In heel Nederland was het inmiddels boven de 35 graden.

Uiteindelijk liep de dag toch af met een kleine teleurstelling. De 40 graden werd net niet gehaald, en het temperatuurrecord is niet gebroken. Dat mocht de pret niet drukken. De mensen hebben genoten van een loeispannende hitteblog en enorm meegeleefd met de Nederlanders die zulke zware omstandigheden moesten doorstaan. En wie niet kon slapen en vannacht even de hitteblog heeft aangeklikt, kon zien dat op Terschelling dan in ieder geval toch het temperatuurrecord is gebroken. Een kleine pleister op de wonde.

In Hang Chat genieten we intussen van een junimaand die wat koeler is dan normaal. 25 graden 's nachts, daar krijgen we het hier niet warm van.

De cashewappel valt niet ver van de boom

Waarom zijn mensen gaan proberen of ze de knollen van de aardappelplant konden eten? Het is een vraag die ik 60 jaar geleden stelde aan broeder Antonio, mijn toenmalige onderwijzer op de St. Carolusschool aan het Haagse Westeinde. Tot op heden is die vraag onbeantwoord gebleven. In de les had broeder Antonio verteld dat alles aan de aardappelplant giftig is, behalve de knollen. Het leek mij een raar idee dat als er een plant groeit die giftig is, mensen dan toch gaan proberen of de knollen misschien dan wél eetbaar zijn. Persoonlijk zou ik me daar in ieder geval niet aan wagen.

Broeder Antonio vond het vermoedelijk een domme vraag. Hij antwoordde iets in de zin van "ze zullen wel niks anders in huis gehad hebben." Terugkijkend denk ik dat hij de vraag gewoon niet begrepen heeft. En zoals het nu in Thailand nog steeds is, was het in Nederland 60 jaar geleden ook nog vanzelfsprekend dat de meester alles wist. Een vraag waarop hij het antwoord niet wist was automatisch een domme vraag.

Anno 2026 heb je voor antwoord op je vraag geen broeder Antonio meer nodig. Je typt hem gewoon in de zoekbalk: "Waarom zijn mensen ooit aardappelen gaan eten terwijl ze wisten dat alles aan de plant giftig is?" En wat blijkt? Google's AI-overview komt geen stap verder dan broeder Antonio. "Mensen zijn aardappelen gaan eten ondanks de giftigheid van de plant  omdat ze ontdekten dat de ondergrondse knol veilig is na bereiding, terwijl de rest van de plant inderdaad giftig is." Ja duhhh... maar welke idioot heeft nou als allereerste zijn tanden in de knol van een giftige plant gezet? 

Nou is het niet zo dat die vraag me al die 60 jaar heeft beziggehouden. Hij kwam gewoon zo nu en dan weer eens opborrelen, en onlangs was dat weer het geval, toen de cashewnoten van de boom begonnen te vallen. Hoewel bij cashewnoten niet alles giftig is, vraag ik me daarvan ook weer af waarom mensen die zijn gaan eten. Het is een beetje een vreemd geval, zo'n cashewnoot. Hij groeit als klein aanhangsel van een grotere gele vrucht, de cashew-appel, die overigens meer lijkt op een peer. Zodra die appel van de boom valt, (meestal niet ver,) is ie rijp. De cashew-appel bevat flink veel meer vitamine C dan een sinaasappel. 

De vrucht is ook behoorlijk sappig, maar veroorzaakt ook makkelijk stroeve tanden. Ondanks de friszure smaak is het daarom toch geen favoriet van ons. Daar komt bij dat een cashew-appel al snel nadat ie gevallen is begint te rotten. Al met al geen vrucht die "eet mij" uitstraalt.

Het aanhangsel met de noot draai je makkelijk van de appel af. Maar dan ben je er nog niet. De noot zit namelijk in een harde schil en die bevat olie met urushiol, een flink giftige stof. De stof veroorzaakt huidreacties en daarom wordt het aanbevolen handschoenen te dragen als je grotere partijen wilt oogsten. De ongepelde noten moeten worden gedroogd en dan geroosterd. Vanwege de vrijkomende giftige dampen moet dat buiten, waarbij handschoenen, lange mouwen en een veiligheidsbril zijn aanbevolen. De deksel moet op de pan, of je dekt de noten af met een laag zand, en de pan waarin je ze roostert is voortaan je exclusieve cashewnotenroosterpan; voor andere toepassingen is hij ongeschikt geworden. 

Na het roosteren moet je de ongepelde noten wassen met water en zeep, om de overgebleven giftige olieresten te verwijderen. Vergeet daarbij je handschoenen niet.

Eindelijk kan je dan de schil verwijderen en de cashewnoot tevoorschijn halen. Die moet je vervolgens nóg een aantal minuten roosteren (in een andere pan) om ten slotte eetbare noten te krijgen

Wie cashewnoten duur vindt, snapt nou hopelijk hoe dat komt. En wie weet dat het oogsten, roosteren en pellen hier een minimumloonbaantje is (nog geen tientje per dag), beseft dat ze eigenlijk zelfs veel te goedkoop zijn.

Voor mij blijft het een intrigerende vraag: waarom zijn mensen cashewnoten gaan eten? Bij aardappelen kan je nog denken aan een toevallige ontdekking, als aardappelstruiken werden gerooid en opgestookt, en iemand per ongeluk zo'n gare knol in zijn mond heeft gestopt. Maar het hele proces dat de cashewnoot moet ondergaan laat geen ruimte voor zo'n toevalligheid. En iets soortgelijks als google was er nog niet om het aan te vragen. Althans, voor zover ik weet zijn er nog geen resten van gegevenspakhuizen (bestaat er eigenlijk een Nederlands woord voor datacenters?) uit de steentijd gevonden. Maar wie weet...

War of the worlds

Ik moet tegenwoordig vaak aan War of the Worlds denken. Niet aan de volslagen belachelijke Spielberg-film uit 2005, die volkomen voorbij gaat aan het verhaal en waarin de halve wereld sneuvelt, maar er toch een happy end is omdat Tom Cruise zijn gezin weet te redden. Ook niet aan de meesterlijke muzikale versie van Jeff Wayne uit 1978, een van de grijs gedraaide albums uit mijn verzameling vinyl, hoewel het (voor mij) onmogelijk is om aan War of the Worlds te denken zónder die muziek weer te horen. Zelfs niet aan de hoorspelversie uit 1938, die naar verluidt tot paniek leidde omdat radioluisteraars dachten dat er werkelijk een invasie van marsbewoners aan de gang was. Nee, gewoon aan het boek van H.G. Wells, waarvan de eerste druk al in 1898 verscheen.

De reden waarom ik er aan denk zal je verbazen. Niet Poetin, Trump, Netanyahu, Khamenei, Hemdti, Al Burhan, Aung Hlaing, Al Shahaab, Makenga, Al Houthi, Zardari, Modi, of een van de vele andere oorlogszuchtige types, maar mieren. En de reden dat ik er vaak aan denk, ligt dan weer erg voor de hand: er zijn er meer dan ooit. En ze zitten werkelijk overal.

Soms kunnen we het onszelf verwijten. Ik snij een sappige verse mango voor door het ontbijt, en leg een klein stukje op een schaaltje voor Nutsy, de witte eekhoorn. Dat vergeten we vervolgens te geven en na een tijdje is het oranje van de mango verstopt achter het zwart van de mieren. Of we laten na de koffie een schoteltje op tafel staan, waar een "The Amsterdam Way Stroopwafel, Original from Holland" op gelegen heeft. De kruimeltjes die willen de mieren natuurlijk ook wel eens proberen. Eigen schuld dus, dat ze daar op afkomen.

Maar waarom moeten ze met honderden onder het afwassponsje zitten? Met duizenden onder het kussen van een stoel in de tuin waar we net op zijn gaan zitten? Met tienduizenden in de cashewnotenboom? En waarom moeten ze zo nodig bijten? Dat betekent gegarandeerd hun doodvonnis. Na nachtelijk toiletbezoek lift er wel eens eentje mee het bed in. Daar hebben we eigenlijk helemaal geen last van. Tot ie gaat bijten. Dat is niet eens zo zeer pijnlijk, als wel vreselijk irritant. Vooral omdat ze een voorkeur hebben voor knieholtes, ruimte tussen de tenen en oksels (alledrie). Automatisch gaat je vinger naar de gebeten plek en daar is de strijd ongelijk en delft de mier het onderspit.

Bij het werken in de tuin geven we ons er inmiddels noodgedwongen maar aan over. Je snoeit een boom, je raapt vruchten, je duwt even een blad opzij om te zien hoe de jackfruit erbij hangt, je gooit snoeihout in de kruiwagen... het maakt niet uit wat je doet; zodra je iets aanraakt zit je hand onder de mieren. Als je geluk hebt tenminste. Ze kunnen ook een opmars langs je benen omhoog inzetten en zodra ze niet meer verder kunnen hun frustratie uiten door te gaan bijten. Het beeld van vreemd springende mopperende buitenlanders die met hun handen onder jurk of lungi onbestemde bewegingen uitvoeren, moet voor de buren hilarisch zijn, maar wij delen die kwalificatie niet.

Natuurlijk proberen we er wat aan te doen. Zo staat bijvoorbeeld de fles met honing in een kommetje met water. Een slimme oplossing, nadat gebleken was dat een draaidop geen afdoende middel is om mieren te beletten de fles in te gaan. Nu, in de droge tijd, is zelfs de kan met drinkwater niet veilig. Elke keer als we een glaasje water wilden inschenken kwam er een lading mieren mee. Dus ook die kan staat nu in het water. Waarin dan iedere dag wel de nodige mieren verdrinken. Het zij zo; miervriendelijker dan dit kunnen we het niet maken.

De drang naar het water is echter zo groot, dat de beestjes zich de afgelopen nacht massaal op de waterkoker gericht hebben. Met als resultaat dat er vanmorgen tientallen verdronken mieren in het water lagen. Maar ja, een waterkoker kan je niet in het water zetten. Gelukkig hebben we onlangs een speciaal soort krijtje ontdekt waar mieren niet overheen willen. Zo hopen we het waterkokerwater ook miervrij te kunnen houden.

Terug naar War of the Worlds nu. Wie het verhaal kent, heeft misschien al een beetje een idee waar de link met de mieren zit. Voor wie het niet kent even een korte samenvatting: De aarde wordt aangevallen door marsbewoners. Hun planeet is ouder dan de onze, de natuurlijke bronnen raken op en hij wordt te klein voor de groeiende bevolking, dus ze zoeken naar alternatieve woonplekken. Ze hebben de aarde uitgebreid bestudeerd en bekeken wat ze nodig hebben om die over te nemen. En met hun geavanceerde wapens lukt ze dat in korte tijd. Maar dan gaat er ineens eentje dood. En nog een en zo verder totdat ze allemaal het loodje gelegd hebben. Er blijkt op de aarde iets te zijn wat ze vanaf Mars niet hebben kunnen waarnemen: micro-organismen.

H.G. Wells was een ziener. Er zijn mensen die in War of the Worlds kritiek op het koloniale handelen van de toenmalige grootmachten lezen. En die zouden best gelijk kunnen hebben. Naast allerlei technologische voorspellingen, van ruimtereizen en laserstralen tot internet en de atoombom, beschreef hij ook samenlevingsvormen die recht doen aan alle mensen. Veel elementen uit de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens zijn terug te vinden in brieven en boeken van Wells.

Als ik die mieren hier weer eens massaal zie oprukken, denk ik wel eens dat we als mensen dezelfde fouten maken als de marsbewoners. We brengen de gevolgen van de klimaatverandering in kaart, voorspellen zeeniveaustijgingen en denken over hoe we die de baas kunnen. En intussen tieren de mieren en andere (hele) kleine beestjes welig en nemen die uiteindelijk de boel over. Geen prettig vooruitzicht, maar als het alternatief bestaat uit types als Musk, Altman en Zuckerberg, misschien toch zo slecht nog niet. 

(Boeken van H.G. Wells zijn nog volop te koop. De muziek van Jeff Wayne is te vinden op spotify en youtube (met helaas af en toe reclame tussen door) https://youtube.com/playlist?list=PLpszlaVYHIX5kr_6smN7YCGi_yu-mMiuA&si=IyZZ4Ndlauo2GW8H)

Boom met jurkje

In mijn vorige blog schreef ik onder meer hoe hier in Thailand een boom soms een jurkje aan krijgt. Onze goede vriendin Carin, die regelmatig in Thailand komt om haar vader (en ons) te bezoeken, herinnerde me eraan waarom dat ook al weer nodig is. Het gaat om fruitbomen waarvan mannelijke en vrouwelijke varianten bestaan, die elkaar (en insecten) nodig hebben om vruchten te maken. Als dat maar steeds niet lukt, kan een oorzaak zijn dat de vrouwelijke boom niet beseft dat ze een vrouw is, en dat ze daardoor dus vergeet om vruchten te maken. Door haar een jurkje aan te trekken, wordt ze eraan herinnerd dat ze vrouwelijk is. "Ik heb uit betrouwbare bron vernomen dat het werkt," schrijft Carin. Carin was jarenlang mijn steun en toeverlaat in de uitgeverij, en is voor mij zodoende de meest betrouwbare bron die je je kunt wensen. Dus ook ik twijfel er niet aan dat het werkt. 

Uit het archief.

De smog houdt ons nog wel een aantal dagen binnen. Met de twijfelachtige eer voor Chiang Mai om op de eerste plaats te staan van de door IQ Air live bijgehouden lijst van meest vervuilde steden ter wereld, en met de heetste maanden voor de deur, verwachten we dat dat nog wel even zo blijft. Het is dat Lampang niet in het overzicht van IQ Air voorkomt, anders hadden "wij" ruimschoots gewonnen. Niet iets om trots op te zijn.

We ontkomen er niet aan ons aan de smog bloot te stellen. Ons hele leven is ingericht op buiten zijn. Een deel van de beplanting in de tuin moet dagelijks water hebben, de vogels, kippen, schildpadden, eekhoorn, vissen en honden moeten eten en voor onszelf moet er ook af en toe wat in huis gehaald worden. Dan gaat het mondmasker voor, (waarvan we ons serieus afvragen of dat de fijnstofdeeltjes echt wel zo goed tegenhoudt, of dat het slechts de illusie van bescherming biedt,) en wagen we ons zo kort als noodzakelijk in de dikke deken die over het land hangt.

Oplettende lezertjes weten dat ons huisje zelf nog geen 20 vierkante meter meet, grotendeels gevuld met een efficiënte bed-bureaucombinatie en een aantal kasten. Wat zelfs oplettende lezertjes niet weten is, dat ik in mijn telefoon een lijstje bijhoud van dingen die gebeuren en misschien wel eens in een blog beschreven zouden kunnen worden. Dat dat niet altijd gebeurt komt doordat ik altijd wel een samenhangend verhaal probeer te schrijven, met kop en kont, en bruggetjes tussen de onderwerpen (die er soms misschien wat met de haren bijgesleept zijn, maar er niettemin wel zijn). Nu ik (bruggetje) "veroordeeld" ben tot een verblijf op die 20 vierkante meter, is het een mooi moment om dat lijstje eens door te lopen en er zonder kop of staart een aantal verhalen uit te pikken. Komen ze.

Moordlustig

In het algemeen ben ik een vredelievend tiepje. Zelfs in de huidige wereldsituatie zou ik als ik in dienst zou moeten, wederom weigeren. Geweld mag dan misschien onvermijdelijk zijn, maar ik doe er niet aan mee. Tenminste... er zijn wezens die zelfs in mij instant moordlust oproepen. De mieren, die met honderden over mijn lijf krioelen als ik een struik probeer te snoeien. De muggen, die niet alleen irritant zijn, maar ook de ranglijst aanvoeren van dieren die meeste dodelijke menselijke slachtoffers per jaar veroorzaken, met zowat 2 keer zo veel "moorden" als mensen onderling. (Hoewel ik ter verdediging van de muggen wel op moet merken dat als we de jaarlijkse verkeersslachtoffers wereldwijd meetellen (en waarom zouden we dat niet doen? Het zijn weliswaar onbedoelde slachtoffers, maar muggen zijn er ook niet doelbewust op uit om me met Dengue of Malaria te besmetten) we zelf de onbetwiste nummer 1 zouden zijn.) Op ruime afstand volgen dan de slangen op de 3e plaats.

Maar muggen en mieren sla ik toch vooral van me af omdat ze irritant zijn, en door het verschil in kracht en grootte betekent dat nu eenmaal dat ze vaak het loodje leggen. De echte moordlust wordt opgewekt door de takaab, ofwel de reuzeduizendpoot. Die snel krioelende rotzak heeft een beet die beschouwd wordt als een van de meest pijnlijke die er zijn. Waar ik slangen nog met respect en fascinatie kan bekijken, van een afstandje uiteraard, leidt de aanblik van een takaab als ik een steen optil, of een plaat verschuif, tot een waas voor de ogen en het ogenblikkelijk inhakken met wat ik toevallig maar voor handen heb. Meestal tevergeefs. Als de takaab op de grond loopt graaft hij zich in voordat ik hem goed heb kunnen raken, mij achterlatend in de onaangename wetenschap dat er dus weer eentje in de buurt zit.

Echte confrontaties heb ik gelukkig maar weinig gehad. Er bleek er een keer eentje in mijn shirt te zitten, maar die vond me gelukkig niet lekker genoeg om in te bijten. Die ene keer dat ik mijn werkhandschoenen niet eerst controleerde voordat ik ze aantrok, zat er een in de rechter ringvinger, maar ik trok zo snel terug toen ik wat voelde, dat hij niet door kon bijten. Niettemin heb ik dat de hele dag nog goed gevoeld, maar wellicht zat dat ook wel tussen mijn oren.

Eén keer voelde ik iets kriebelen toen ik 's nachts naar de wc geweest was en in bed stapte. Ik schoot weer overeind, deed het lampje van mijn telefoon aan en zag mijn vrees bevestigd worden: een takaab. Snel drukte ik mijn telefoon zo hard mogelijk dwars over het beest. Hadden we zoals alle Thai een matras met de hardheid van teakhout gehad, dan was dat afdoende geweest, maar op ons zachte westerlingenbedje hield ik het beest weliswaar op zijn plaats, maar meer ook niet. Om hem echt te kunnen uitschakelen moest ik een tang of zoiets zien te pakken, maar om een tang te pakken moest ik mijn telefoon optillen en het beest bij de slapende Mieke in bed laten. Er was maar één optie over: Mieke wakker maken. Toen ze me met de takaab onder mijn telefoon zag staan, was ze meteen goed wakker ook. Waarna de combinatietang weer een nieuwe toepassing aan de combinatie van mogelijkheden die je ermee hebt kon bijschrijven. 

Tja, je kan nóg zo geweldloos zijn, soms wordt je er gewoon in meegesleurd. Mea culpa, takaab.

Sorry, we hebben alleen ijskoffie

Na dit gruwelijke verhaal nu een wat luchtiger TiT-verhaaltje. TiT staat voor This is Thailand en is een gangbare term voor situaties waar "wij" ons over kunnen verbazen, omdat de logica ons volledig ontgaat, terwijl "zij" het de normaalst zaak van de wereld vinden.

Het aantal coffeeshops in Thailand is gigantisch. Niet alleen in steden, maar op de meest afgelegen plekken kom je trendy coffeeshops tegen. In tegenstelling tot in Nederland, verkopen ze daar ook gewoon koffie. Cannabis is ook wel te krijgen maar de shop die dat verkoopt heet gewoon cannabisshop. Het is niet altijd zo dat onze logica logischer is dan de hunne. Er zijn vele koffievariaties verkrijgbaar. Vooral de ijskoffies zijn er in talloze varianten, zoals koffie met sinaasappel, koffie met kokos en zelfs koffie met avocado. Vaak zijn ze helaas veel te zoet, maar op zich zijn die mixjes vaak verrassend lekker.

Soms laten we ons verleiden tot een americano naam som yen (koude sinaasappelkoffie), maar vandaag willen we toch een gewone americano ron, een warme zwarte koffie. "Mai mie," is de reactie als we dat bestellen. We kijken elkaar verbaasd aan. Mai mie? Gewone zwarte koffie mai mie? In een coffeeshop? We proberen het nog een keer, maar nee, ze verkopen alleen kaffae yen, ijskoffie. We hebben veel zin in zwarte koffie, dus bestellen we maar de koude variant. 

De medewerkster gaat aan de slag, met de luxe koffiezetmachine die achter haar staat. De bonen worden gemalen en er pruttelt en stoomt van alles. Intussen schept ze twee grote bekers vol met ijsblokjes. Dan stromen de twee kopjes die ze onder de machine gezet heeft langzaam vol met hete koffie. Het zal toch niet waar zijn he? Jawel, het is waar. De hete koffie wordt uit de kopjes in de bekers met ijsklontjes gegooid. Rietje erin. Voilá, twee americano yen. 

Uitzonderlijk? Nee hoor. We aten met vrienden in een van de luxere restaurants van Lampang, waar we bij bijzondere gelegenheden wel eens heen gaan. Er was nog wat ruimte in onze magen, dus we bestelden een affogato als toetje. Dat is een bolletje ijs met een klein kannetje hele sterke koffie erbij. Als het geserveerd is, kiep je de koffie over je ijsje en heb je een lekker toetje. Maar een van onze vrienden hoefde de koffie niet en wilde alleen een bolletje ijs. Je raadt het al: "mai mie." Wederom verbazing, maarja, TiT. Onze vriend probeerde het nog door te zeggen dat hij geen korting hoefde, maar gewoon alleen zin had in ijs, maar de bediening was onverbiddelijk. Uiteindelijk besloot hij dan toch maar een affogato te bestellen. Toen dat even later werd afgeleverd, vertelde de bediening dat het geen probleem was als hij geen koffie wilde; dan kon hij het kannetje gewoon vol laten staan. Een waarlijk klantgericht staaltje service, dat moet ik zeggen.

Bushokje

Voordat we nu alleen maar gaan lachen om die rare Thai, wil ik dit ook nog wel even kwijt. Waar de weg uit het dorp uitkomt op de hoofdweg naar Lampang is een bushokje. Daar zitten zelden mensen op de bus te wachten. Wel zitten er vaak mensen even wat te drinken of te eten; meestal werkers of bezorgers die onderweg zijn en even pauzeren. En zo af en toe staan er ook dozen of tassen in, zonder dat er verder iemand bij is. Die zijn er dan door de chauffeur van een bus(je) neergezet. Je kan hier in Thailand ook pakketjes met de bus sturen. Je geeft dan adres en telefoonnummer door van degene waar het heen moet, en die wordt dan gebeld wanneer het aankomt en kan het dan op het busstation ophalen. Maar je kan ook vragen het bij een bepaald bushokje neer te zetten. Soms staat het daar gewoon een tijdje voordat het wordt opgehaald. En als de geadresseerde uiteindelijk komt, staat het er nog steeds. Niemand haalt het in zijn hoofd het mee te nemen. Ook This is Thailand.

Gestrande trein

Dan een oud bericht uit de Nederlandse pers. Reiziger zaten uren in een gestrande trein omdat er geen "evacuatietrein" beschikbaar was. Probeer dat hier maar eens uit te leggen. Je kunt hier de deur van een trein gewoon zelf open doen. En je hebt toch geen perron nodig om in of uit een trein te stappen? Op het stationnetje Hang Chat, waar 2 treinen per dag stoppen, lukt het regelmatig niet om die langs het enige perron te krijgen. De trein stopt dan gewoon op het spoor dat niet langs het perron loopt en de uitstappers sjokken door het grind naar het perron, en klimmen er op. Gelukkig zijn die perrons hier wel een stuk lager dan in Nederland.

In de stad Lampang is ook maar één perron. Het traject van Bangkok naar Chiang Mai is grotendeels enkel spoor. Alleen op de stations kunnen tegemoetkomende treinen elkaar passeren. In Lampang zou de ene trein moeten vertrekken vlak voordat de andere aankomt. Dan past het precies op het korte stukje dubbel spoor. Maar vaak lukt dat niet door vertragingen. Dan staat de ene trein nog langs het perron als de andere binnenkomt. Die stopt dan een spoor verderop. De passagiers stappen uit de net aangekomen trein, klimmen dan in de wachtende trein, die de deuren aan beide zijden open heeft, en stappen vanuit daar op het perron. Gelukkig is het hier een heel ritueel met fluitjes en vlaggen voordat een trein kan vertrekken, dus je hoeft niet bang te zijn dat de deuren plotseling sluiten en je mee de verkeerde kant op gaat.

Meisje

Wisten jullie trouwens dat ze hier soms een boom een jurkje aantrekken, omdat die anders niet weet dat ze een meisje is? Waarom ze dat zou moeten weten (en waarom dan niet de helft van de bomen een jurk draagt) is me niet zo duidelijk, en ik weet ook niet of er zoiets als ladyboybomen bestaan en of die dan ook een jurkje aan krijgen.

Gratis drankje

We hebben een klein koelkastje voor het gastenhuisje gekocht bij de bouwmarkt en de caissière straalt helemaal als ze ons iets vertelt. Maar we snappen het nog niet precies. Tot het langzaam begint te dagen: "Flie sjokomin saam kew". We komen in aanmerking voor 3 gratis bekers "sjokomin." Sjoko, dat denken we wel te snappen. Een drankje met chocola, schatten we in. Dan zien we bij de coffee corner een reclameposter met een felgekleurd drankje en het Thaise woord voor free. En meteen valt het kwartje: min is de Thaise manier om mint uit te spreken. Een chocolade-pepermuntdrankje, hoogstwaarschijnlijk mierzoet. Mieke houdt er sowieso niet van; ik wil vooral uit beleefdheid er wel eentje proeven. Dus we proberen duidelijk te maken dat we er maar één hoeven. Maar daar willen ze echt niks van weten. Kom nou zeg, we hebben recht op drie, dus we zullen er drie krijgen ook. 

Zoals altijd duurt het een eeuwigheid, en dat is lang als je op iets moet wachten wat je eigenlijk niet wilt. Al die tijd staan er twee medewerksters van de bouwmarkt bij ons karretje met het net aangeschafte koelkastje. Na een minuut of 10 zijn de drankjes klaar en mogen we weg. Ik probeer twee van de drie bekers aan medewerkers te geven die ons geholpen hebben met uitkiezen, maar die willen daar niks van weten. De bouwmarktmeisjes duwen ons karretje voor ons en zetten het koelkastje in de achterbak van de pickup, terwijl ik mijn tas en drie bekers sjokomin zonder morsen bij de auto te krijgen. Ik probeer nog een keer van de twee extra bekers af te komen, maar dat wordt wederom geweigerd. Tot ik duidelijk weet te maken dat Mieke echt niet van sjokomin houdt en dat voor mij eentje echt wel genoeg is en we ze anders weg moeten gooien.

Het is echt een balanceer-act. Zo'n flie drankje weigeren is onbeleefd, maar als je er een goede reden voor hebt, mag het gelukkig wel. En de medewerksters mogen het ook alleen maar aannemen als er een goede reden voor is. Weer wat geleerd.

Ratelband

Okee, nog eentje dan. Al een paar jaar staat er "Ratelband" op mijn lijstje. Ik moest even diep in mijn geheugen graven, maar de reden kwam uiteindelijk bovenborrelen. In de Nederlandse pers waren verhalen verschenen waarin hij aankondigde naar Thailand te verhuizen. Ik kon me voorstellen dat dat als verontrustend nieuws kon worden beschouwd en dat een geruststellende blog gewaardeerd zou worden. Het is er nooit van gekomen. Van zo'n blog, bedoel ik. Maar voor degenen die er al die jaren wakker van hebben gelegen is er goed nieuws: hij zou zich gaan vestigen in Hua Hin, en dat is 900 kilometer hier vandaan. Wij zitten dus buiten de gevarenzone. Of hij er inmiddels echt woont? Geen idee.

Hua Hin, 2020

Genant

Op mijn fiets rij ik naar Lampang stad, zo'n 17 kilometer verderop, voor wat boodschappen die ik in Hang Chat, dat veel dichterbij ligt, niet kan krijgen. Waar ik overdag rundum hause alleen een lungi en slippers draag, omdat het nou eenmaal vrijwel altijd te warm is voor meer, draag ik nu een lange broek, sokken in mijn sandalen, een shirt met lange mouwen en een capuchon, die ik opgezet heb voordat ik mijn helm eroverheen op mijn hoofd heb gezet. Niet omdat het zo koud is, maar als bescherming tegen de zon, die in deze tijd van het jaar al zowat recht boven ons staat, en temperaturen produceert waarbij je eigenlijk niet zou moeten fietsen.

Twee weken geleden zou ik er niet over piekeren om de fiets te pakken als er een temperatuur van 34 graden en een hoge smogwaarde voorspeld zijn. Hooguit had ik er even als mogelijkheid aan gedacht, om daarna mezelf te vertellen dat zo'n inspanning in die warmte en smog erg ongezond is, zeker op mijn leeftijd. Het is verrassend hoe snel je je levensstijl aan kunt passen aan plotseling veranderende omstandigheden. En niet alleen verrassend; het is ook beschamend, als je je realiseert dat je die aangepaste levensstijl eigenlijk al jaren had moeten leven. En het is confronterend als je beseft dat je onder druk van buitenaf plotseling blijkt te kunnen, wat je uit "vrije" wil nooit is gelukt.

Vroeger wist ik het wel. Auto's zijn schadelijk. Ze stinken en veroorzaken fatale ongelukken. In de aanloop naar de autoloze zondagen in de jaren 70, werd ik om 7 uur 's morgens (extreem vroeg voor een puber) gebeld door "AVRO's Radio Journaal", om een toelichting te geven op mijn oproep om massaal de vlag uit te hangen. Mijn 15 minutes of fame had ik al jong verbruikt. Toen ik later een baan kreeg op het rode bolwerk De Paasheuvel in Vierhouten, een dorp zonder veel voorzieningen waar 3 keer per dag een bus stopte, kwam er uiteindelijk toch een Renault-4tje. En dan ga je eraan wennen, komen er kinderen, moet je voor je werk op pad en sneeuwen je bezwaren, waarvan je weet dat ze hout snijden, langzaam onder.

Wat dat betreft waren mijn vader en mijn jongste broer veel principiëler. Mijn vader stapte voor geen goud in een auto en ging zelfs als hij voor zijn werk vanuit Den Haag naar Groningen of de Achterhoek moest op de fiets. Dat werd indertijd nog niet fiscaal gestimuleerd; hij kreeg 2 cent reiskostenvergoeding per kilometer, terwijl automobilisten er 11 kregen. Voor mijn broer was een autoritje een zeldzaamheid. Hij was betrokken bij de oprichting en een aantal jaren voorzitter van de ENWB (die onder kinderachtige juridische druk van de ANWB de naam wijzigde in Fietsersbond). Hij overleed veel te jong en werd in een kist op een speciale aanhanger achter een fiets, begeleid door ruim honderd andere fietsers, naar zijn laatste rustplaats in Den Haag gereden.

Maar goed, laat ik mijn omweg niet al te lang maken en terugkeren naar het onderwerp. Dat ik nu toch de fiets gepakt heb, heeft niets te maken met plotselinge verlichting, of een revival van oude ideeën die weliswaar op kan treden op latere leeftijd, maar dan meestal toch niet al op je 70e. Nee, de reden is tamelijk banaal: er is een brandstofcrisis. Ik schreef er in mijn vorige blog al wat over. En een brandstofcrisis hier in Thailand betekent niet dat het allemaal wat duurder wordt, maar dat het gewoon op is. Waar dat toe leidt kan ik onderweg mooi zien. Een rij van honderden meters voor een gesloten tankstation. Hier en daar een opening, waarschijnlijk omdat de automobilist nog wat brandstof heeft en het ergens anders gaat proberen. Een aantal auto's verlaten; de eigenaren willen hun plek in de rij niet kwijtraken en hopen via de tamtam te horen wanneer er weer brandstof geleverd wordt.

Hoewel onze tank nog bijna vol zit, beseffen we goed dat die snel leeg kan zijn als we in ons normale ritme doorrijden. Er staan op korte termijn twee afspraken in Chiang Mai in de agenda, waarmee we de helft van de tankinhoud er al doorheen zouden jagen. En hoe lang het duren gaat durft niemand te voorspellen. Dus rantsoeneren we onszelf maar op maximaal één ritje naar Lampang per week, waar we dan vrienden ontmoeten combineren met het inslaan van boodschappen voor een week. Daarmee zouden we het een maand of 5 moeten redden en daarna is de temperatuur normaal gesproken wat meer fietsvriendelijk. Maar ook dat is tegenwoordig allerminst zeker meer.

Mijn fietsritje naar Lampang maakt me overigens wel duidelijk dat de smoesjes die ik totnutoe verzon om toch maar de auto te kunnen pakken, best een kern van waarheid bevatten. 34 kilometer fietsen bij evenzovele graden, dat gaat me minder makkelijk af dan toen ik 20 was. Maar wat misschien nog wel meer van invloed is, is dat de smog onverwacht naar torenhoge waardes is gestegen. De afgelopen weken waren we telkens weer aangenaam verrast door de redelijke smogwaardes en doordat we vrijwel iedere dag de bergen konden zien. Normaal gesproken zijn die in deze tijd van het jaar al een aantal weken verstopt in de smog. Maar nu wordt een luchtkwaliteitsindex van 100 regelmatig gehaald en piekte die vandaag zelfs even net boven de 500. 

Daarmee krijgt het auto-of-fietsdilemma een extra dimensie. Fietsen is gezond. Maar lang buiten zijn, zeker als je inspanningen pleegt, is ongezond. Dus moeten we het buiten zijn beperken en binnen blijven met een luchtzuiveraar aan (die stroom verbruikt en zo bijdraagt aan de smog). En áls we dan naar buiten moeten, dan zo kort mogelijk. Met de auto dus. Maar dat is in tegenstelling tot fietsen niet gezond. Het draagt ook heel erg bij aan de smog én verbruikt brandstof die we later misschien harder nodig hebben. Toch maar fietsen dus, maar niet meer naar Lampang. Naar Hang Chat op en neer is prima te doen voordat het te heet wordt.

Natuurlijk zijn het allemaal luxeproblemen waar we nu tegenaan lopen. De mensen uit het dorpje gaan misschien maar 1 of 2 keer per jaar naar Lampang. Als ze al een auto hebben, tanken ze die niet iedere keer vol, maar doen er voor een paar euro brandstof in. Het zijn de mensen die hun auto in de rij voor het tankstation hebben moeten laten staan, in de hoop een dezer dagen toch een beetje brandstof te kunnen krijgen. Mensen die voor hun werk van hun auto afhankelijk zijn. Die geen luchtzuiveraar hebben. Die vaak ook nog eens verantwoordelijk worden gehouden voor de smog, bijvoorbeeld door de smogtijd aan te duiden als "burning season", waarmee voorbijgegaan wordt aan de bijdrage die verkeer, luchtvaart, industrie en westerse overconsumptie aan het probleem leveren.

Eigenlijk vinden we het helemaal niet zo verkeerd om met deze situatie geconfronteerd te worden. Het drukt ons weer eens met de neus op de feiten dat het leventje dat we hier leiden door onszelf, en door mensen die hier op bezoek komen, beschouwd wordt als eenvoudig, maar dat we intussen zonder problemen gebruik kunnen maken van allerlei gemakken die voor een groot deel van de wereld helemaal niet vanzelfsprekend zijn. Ineens moeten we ons dingen ontzeggen waar we totnutoe nooit over hoefden na te denken. Dan blijkt zo maar dat dat het relaxte leventje dat we hier leiden op geen enkele manier in de weg staat. En dan beseffen we hoe genant of het is dat we een wereldwijde crisis  nodig hebben om daar achter te komen. Nouja, beter laat dan nooit.

Delen

Basile en Lo zijn twee twintigers uit Toulouse, in het zuiden van Frankrijk. Bijna 2 jaar geleden, in april 2024, stapten ze op hun fietsen, en na ruim 28.000 kilometer trappen (en soms een stuk treinen, bijvoorbeeld in China en India, landen die te groot zijn om binnen de visumbeperkingen helemaal per fiets door te steken) fietsten ze half februari onze oprit op. Niet dat ze speciaal voor ons deze indrukwekkende reis hebben afgelegd, maar omdat ze gehoord hadden over ons retraitehuisje, dat we niet alleen voor familie en vrienden openstellen, maar ook voor reizigers die op de fiets komen. 30 fietsers of fietsende stellen hebben daar inmiddels één of meer dagen gelogeerd.

Zoals veel van de fietsende bezoekers, zijn Basile en Lo aan hun avontuur begonnen omdat ze zich niet thuis voelden in de wereld die draait om competitie en consumptie. Ze wilden ervaren hoe het leven is in andere culturen en proberen van zo weinig mogelijk geld rond te komen. En nu, na twee jaar, was het geld dat ze gespaard hadden voor hun reis nog altijd niet op. Zo'n 7000 euro hebben ze totnutoe in totaal uitgegeven, ofwel minder dan 300 euro per maand. Met een maand of twee hopen ze in Australië te zijn om daar een tijd te werken. En daarna ligt alles nog open.

Intussen zijn ze niet blind voor het nieuws uit hun thuisland en de rest van de wereld. In Frankrijk is veel ophef over de dood van een rechts-extremistische betoger, na een confrontatie met linkse tegendemonstranten. Die wordt vooral aangegrepen om links in een kwaad daglicht te stellen, iets wat vandaag de dag een populaire manier is om kiezers mee te trekken. Rechts Nederland is daar inmiddels ook zeer bedreven in. 

Het nieuws zadelt de twee fietsers op met een dilemma. Kunnen ze wel lekker zorgeloos de wereld over fietsen, terwijl hun familie en vrienden zich in een steeds meer verhardende maatschappij staande moeten zien te houden? In hun reisblog spreken ze zelfs over een schuldgevoel dat ze hierover hebben. Het is een hardnekkig idee dat het nauwgezet volgen van het nieuws, in de zin van kranten lezen en journaals bekijken, een soort morele plicht is en dat als je dat niet doet, je blijkbaar niet betrokken bent bij de wereldproblemen, of dat die je misschien zelfs wel compleet koud laten.

De afgelopen twee jaar fietsten Basile en Lo door landen waar we bijna niks vanaf weten. Iran, dat we kennen van de fanatieke ayatollahs, Pakistan en India dat we kennen van de onderlinge gevechten, Kirchizië, dat de meesten überhaupt niet kennen, China, Mongolië. Landen waar we wel een plaatje bij hebben over de mensen die er wonen. Maar waarvan de ernst van wat er gebeurt in onze kranten en journaals toch vooral wordt afgemeten aan de invloed die dat heeft op de benzineprijzen.

De twee zijn niet "onze" enige fietsers die door onder meer Iran gefietst zijn. En ook niet de enige die vol verhalen zitten over gastvrijheid, uitgenodigd worden in huizen, om mee te eten, of om te overnachten, over water, fruit en snacks toegestopt krijgen. Over mensen die een zeer armoedig bestaan leven, maar wat ze hebben graag willen delen, zelfs met vreemdelingen. Iets wat je echt niet overkomt als je in Frankrijk of Nederland rondreist op je volgepakte fiets.

In hun blog schrijven de fietsers over hun ervaringen en ontmoetingen. Waarmee ze in ieder geval voor hun eigen directe kring van kennissen het clichébeeld over Iraniërs (en Pakistani, Indiërs, Kirchiezen, Chinesen, Mongolen en naar Thailand verhuisde Nederlanders) enigszins kunnen nuanceren. Daarmee is hun bijdrage aan meer begrip voor elkaar in de wereld denk ik heel wat groter dan je met de hele dag kranten lezen en televisie kijken voor elkaar krijgt. Wat mij betreft is hun schuldgevoel dan ook volkomen misplaatst.

Intussen vallen al een paar weken de bommen en leven die vriendelijke, gastvrije mensen in angst, of de volgende bom niet bij hun valt, of ze straks nog wel iets hebben om te delen. Zoals altijd zijn de slachtoffers vooral mensen die helemaal geen oorlog willen. Maar helaas zijn twee gefrustreerde bejaarden genoeg om de wereld in brand te zetten.

Hier in Thailand zijn de gevolgen al goed te merken. Toeristen annuleren hun reis, en dat is niet alleen vervelend voor hotels, maar vooral ook voor kleinere restaurantjes en straatverkopers, die hun omzet fors zien teruglopen. Ook is er al gebrek aan brandstof bij veel tankstations. Daarbij gaat het met name om diesel, waar niet alleen al de pickup-trucjes van alle kleine onderneminkjes op draaien, maar ook trekkers en oogstmachines. Er gaat hier nog best redelijk wat op handkracht in de landbouw, maar de tijd dat het alleen met buffels en zonder enige mechanische hulpmiddelen ging ligt toch echt wel achter ons.

Dat de brandstofsituatie niet alleen in Thailand nijpend is blijkt wel uit het advies van het Internationaal Energieagentschap. Dat doet aanbevelingen om het energiegebruik te verlagen, zoals thuis werken, de maximum snelheid verlagen en openbaar vervoer stimuleren. Geen ernstig ingrijpende maatregelen, zou ik denken, maar de Nederlandse regering wist binnen een paar uur al te melden dat het de adviezen niet zou overnemen. Nederland heeft namelijk nog voorraad genoeg. 

Nou is er sprake van een wereldwijd probleem. Door de afgesloten zeestraat van Hormuz gaat 20% van de wereldwijde productie van olie, maar van die 20% gaat 80% naar Azië en Afrika. Voor Europa is het probleem dus vooral dat het duurder wordt, niet dat er tekorten dreigen. Maar door wereldwijd te besparen, kunnen ook de landen die genoeg hebben de problemen verlichten voor landen waar tekorten zijn. Helaas is vaker thuiswerken of 10km/uur langzamer rijden te veel gevraagd om anderen te helpen. 

De associaties met de coronatijd dringen zich op. Ja, Nederland was ook voor een eerlijke verdeling van vaccins. Zodra alle Nederlanders twee keer waren ingeënt én geboosterd, moest echt onmiddellijk de rest van de wereld voorzien worden. En net als in de coronatijd is er weer een kans voor open doel om de afhankelijkheid van olie en gas versneld af te bouwen. Dan moeten we wel wat welvaart inleveren, maar daar hebben we meer dan genoeg van. In ieder geval veel meer dan het beetje dat de Iraniërs hebben en desondanks toch nog met anderen delen. En zoals Basile en Lo laten zien: alles meer dan 300 euro per maand is pure luxe.