Niet weten

We waren het bijna vergeten, maar het bestaat nog steeds: smog. En dan bedoel ik niet een aqi (air quality index) van 26 of hoger die in Nederland allerlei alarmen doet uitgaan, maar een viezige nevel die over het land hangt. Die er voor zorgt dat we nu, ruim een uur na zonsopkomst, nog recht tegen de zon in kunnen kijken zonder verblind te raken. We weten hoe we er van af kunnen komen. Een virusuitbraak is een probaat middel. Het vliegverkeer komt tot stilstand, veel fabrieken gaan dicht, woon-werkverkeer is sterk verminderd. Hoewel de boeren, die doorgaans als hoofdschuldigen van de smog worden aangewezen, tijdens de corona-lockdowns gewoon doorgingen met hun jaarlijkse routine van velden afbranden, was er in 2020 en 2021 nauwelijks sprake van smog. En als een soort van bonus hadden we vorig jaar een droge tijd waarin iedere twee à drie weken toch regen viel, waardoor ook toen de smog geen kans kreeg.

Maar ja, nu is het al twee maanden droog en, hoera!!!!, de economie groeit weer, dus zijn de bergen die we normaliter aan verschillende kanten zien nu onzichtbaar. 77 wijst de aqi-meter aan, terwijl ik dit zit te schrijven. Ik heb het niet zo op die meters. Ze maken het gevoelsmatig alleen maar erger. Van weten kan je ongelukkig worden, zoals de lezers van het Boeddhistisch Dagblad, waarin onze blogs ook worden geplaatst, meteen zullen beamen. 77... code rood in Nederland, denk ik. Binnen blijven, ramen en deuren gesloten houden, vooral geen lichamelijke inspanning verrichten dus niet fietsen, maar ook niet autorijden natuurlijk, thuis werken. 

340, dat was de aqi hier vanmorgen. We waren gewaarschuwd. Door onszelf weliswaar, maar niettemin gewaarschuwd: als je het weet lijkt het alleen maar erger. Dat het erg was konden we zo wel zien en ruiken. Maar 340.... wat moeten we met die wetenschap? De Thaise meteorologische dienst had al gewaarschuwd dat van 13 tot 15 februari extreem hoge smogwaarden bereikt zouden worden. Ze adviseerden om binnen te blijven, ramen en deuren gesloten te houden, vooral geen lichamelijke inspanning te verrichten en geen auto te rijden. Bij op- en afritten van snelwegen rond Bangkok wordt water gesproeid. Echt waar.

Wij hadden na een eerder slecht smogjaar al een air purifier aangeschaft, een apparaat dat lucht door een filter blaast. Ik hoor het apparaat achter me zoemen. We zitten binnen, ramen en deuren gesloten. En ik denk aan vroeger, hoe mijn moeder ons naar buiten stuurde, de frisse lucht in. Of die lucht indertijd in de Haagse binnenstad nog wel zo fris was waag ik te betwijfelen, maar de boodschap is erin geramd: buiten is gezond, binnen is bedompt. Hoe bizar is het dat we nu naar binnen moeten, niet omdat de lucht daar frisser is, maar omdat het buiten nóg ongezonder is. En dan zetten we een elektrisch apparaat aan om de lucht te zuiveren. Daarmee dragen we dan weer bij aan de smogvorming. We draaien dan wel op zonnepanelen, maar daarmee is die bijdrage weliswaar minimaal, maar zeker niet nihil.

Gelukkig is ons huisje extreem goed geïsoleerd. Bij een buitentemperatuur van 35 graden is het aan het eind van de dag binnen 27 graden. In veel moderne Thaise huizen is niets aan isolatie gedaan. Daar draait nu ook de airco al, omdat de mensen binnen willen blijven. De stroom daarvoor komt van de naburige bruinkoolcentrale. En die is dan weer de belangrijkste reden dat Lampang zo hoog staat op de smog-ranglijst.

57, zegt de aqi-meter nu. Het is avond, donker buiten en ik heb zojuist het paard hooi gegeven. In het licht van mijn koplamp was de mist zichtbaar. Ik wilde het niet weten, maar kon het niet laten en heb de meter even buiten gezet. 114. Dan ben je ineens helemaal blij met "maar" 57. En zelfs met 77. Zo maakt weten ons tóch even gelukkig. Tegen beter weten in, dat dan weer wel.

I.M.

Van de één leer je hoe te leven of

Rommel op te ruimen uit je hoofd

In plaats van erin te geloven

En dan is er die ander,

Nader nog dan eigen huid

Die laat zien hoe je kunt doodgaan

In verbinding met de Bron

Nooit meer en tegelijk Altijd

Ode aan de Tussentijd

We worden geboren en we gaan dood. Tussentijds ontvouwt zich het leven en we beginnen met worden wie we zijn als we doodgaan. Onze identiteit wordt aanvankelijk bepaald door onze omgeving, in combinatie met ons ingebakken karakter, meegebracht karma, geef het maar een naam. Je bent een meisje, we noemen je Maria, je bent niet zo goed in rekenen (de wiskundeleraar had de pest aan je en vice versa), je bent precies je vader, je bent lang niet zo lief als je dode zusje vast geweest zou zijn, jij zou advocaat moeten worden, jij wordt nooit een goede moeder.

In die tussentijd groei je groot en word je vrij om de keuze te gaan maken voort te borduren op de identiteit die tot dan toe, door anderen zowel als inmiddels ook jezelf, aan jou is toegedicht, óf op zoek te gaan naar wat er nou eigenlijk wel of niet klopt aan die identiteit-tot-dan-toe. Van leren naar deels weer ont-leren, zoeken naar nieuwe overtuigingen die beter passen bij wie je voelt te zijn. 

Dan wordt het pas echt interessant. Pijnlijk ook, lastig, prachtig, moeilijk, heerlijk. Je bent op reis, onderweg. Ontdekt dat het dáárom gaat, en niet om het doel. Je onderzoekt de dingen en behoudt het goede. Je mag uit de ratrace stappen, uit de matrix. Dat dat niet zou kunnen is de grootste illusie. Steek je neus naar buiten en de rest volgt vanzelf. Vroeger of later de magische ontdekking dat alles Tussentijd is, wanneer Liefde de leidraad mag zijn.

Donatiedilemma

Er staat een klein roze fietsje langs de gravelweg die naar het stationnnetje van Hang Chat leidt. Het is geen drukke weg; er stoppen maar 2 treinen per dag in Hang Chat en voor de meeste mensen is het niet de snelste weg naar het station. Het zijn vooral de mensen die op het land werken die de weg gebruiken. En wij dus ook, als we op de fiets zijn of met de auto de "toeristische" route willen nemen.

Het kleine roze fietsje is van een klein Thais mannetje. Logisch, denk je misschien, (de kleur buiten beschouwing gelaten) maar this is Thailand en hier zie je volop mensen op te kleine fietsen. Ze zitten er dan helemaal opgevouwen op en rijden net snel genoeg om niet om te vallen. Maar de eigenaar van het kleine roze fietsje heeft dus de juiste maat. Hij staat in het groentetuintje waar we hem regelmatig zien als we er langs komen. We nemen maar aan dat het zijn eigen groentetuintje is.

Het mannetje staat voorover gebogen in de grond te wroeten, waarbij zijn lijf een hoek maakt van ongeveer 90 graden. Voor de meeste Nederlanders zou dat een onmogelijke houding zijn. Ikzelf zou het waarschijnlijk niet eens kunnen, maar áls het toch zou lukken, dan kiepte ik waarschijnlijk na een paar tellen voorover. Als een Nederlandse werknemer werkend in die houding zou worden aangetroffen, kon de werkgever bezoek van de arbopolitie verwachten. Thaise mensen zie je echter vaak zo staan werken, bijvoorbeeld in de rijstvelden. Het lijkt ze geen moeite te kosten.

We zien het mannetje wel vaker, en zijn lijf is vastgegroeid in die haakse hoek. Ook dat is helemaal geen ongewoon beeld hier. Mensen met lichamelijke gebreken waarvoor je in Nederland een scootmobiel zou krijgen, lopen hier zo goed en zo kwaad als het kan over straat, soms met een stok, een hele enkele keer met een looprekje, maar meestal zonder enig hulpmiddel. En omdat er ook niet voor iedereen zoiets als een arbeidsongeschiktheidsuitkering voor handen is, zijn ze ook vaak gewoon aan het werk. Zoals het mannetje in zijn groentetuintje.

Hij lijkt daar niet onder gebukt te gaan en groet ons altijd joviaal als hij op zijn kleine roze fietsje voorbij komt. De dingen accepteren zoals die op je weg komen, dat lijken de mensen hier veel beter te kunnen dan die in Nederland. Daar wordt het inmiddels vanzelfsprekend gevonden dat er allerlei instanties zijn die je ogenblikkelijk te hulp schieten bij lichamelijke en andere ongemakken. Een voorrecht waar de mensen hier alleen maar van kunnen dromen.

We vragen ons wel eens af of we mensen als het kleine mannetje niet op een of andere manier zouden moeten ondersteunen, bijvoorbeeld met een maandelijkse bijdrage. Maar dat is nog niet zo simpel als het misschien lijkt. Het gebeurt nog al eens dat mensen op een vakantie tegen een schrijnende situatie aanlopen en besluiten daar wat aan te doen. Meestal is dat dan door geld te geven, of door bijvoorbeeld schoolspullen of -uniformen voor kinderen aan te schaffen, zodat die naar school kunnen. Niet zelden blijkt bij een volgend bezoek dat de kinderen toch niet naar school gaan. Andere kinderen in het dorp doen dat namelijk ook niet en met zo'n individuele ondersteuning zet je onbedoeld de bestaande sociale verhoudingen onder druk. Hoe goed de bedoelingen ook zijn, je moet er voorzichtig mee zijn.

Waar je dan tegenaan loopt noemen we maar even het donatiedillemma. Als je niks doet verandert er niks. Als je wel wat doet verandert er mogelijk wel wat, maar niet altijd wat je voor ogen had. Wat dat betreft is doneren aan bestaande organisaties meestal een betere optie, maar daar kunnen dan weer nadelen aan kleven als een strijkstok, een grotere afstand tot de doelen en de onmogelijkheid om bijvoorbeeld een specifiek dorp of project te steunen.

Om dat te omzeilen geven we iedere maand een bedrag aan Somtjid, de vrouw van het plaatselijke restaurantje waarover ik al eerder een blog schreef. Zij weet wat er gaande is in het dorp, wie er ondersteuning nodig heeft en wat voor ondersteuning dat dan moet zijn. Soms koopt ze schoolspullen voor iemand, een ander mag gratis een maaltijd komen halen en weer anderen krijgen wat contant geld, al naar gelang de situatie. 

Het fietsmannetje is weliswaar arbeidsgehandicapt, zoals dat in Nederland heet, maar krijgt ook van Somtjid geen ondersteuning en vraagt daar ook niet om. Hij kan zich blijkbaar goed genoeg redden, onder meer dankzij zijn eigen groentetuintje en zijn kleine roze fietsje.

Een scootmobiel zit er voor hem niet in.

KNO-arts

Mijn eerste beoogde ervaring met een KNO-arts hier in Thailand was meteen onvergetelijk, en ik heb hem meteen in de TIT-categorie geplaatst. TIT staat voor 'This Is Thailand', en is een soort relativerend insidergrapje onder buitenlanders die hier wonen. Veel ziekenhuisartsen en -specialisten houden er naast hun baan ook een privékliniek op na, die dan in de avonduren of op zondagen geopend is.

Zo toog ik op een doordeweekse avond naar zo'n kliniek om naar mijn keel te laten kijken in verband met toenemende heesheid. Via de ingang stapte ik de wachtkamer binnen. Het was er behoorlijk vol met gemondmaskerde wachtenden. Ik meldde me bij de arts-assistente achter de balie, zo'n beetje middenin die wachtkamer. Alle ogen, en vooral oren, waren op mij, de opvallende falang (de Thaise aanduiding voor blanke buitenlanders) gericht. 

De assistente vroeg naar mijn symptomen en enigzins teleurgesteld wijdden de wachtenden zich weer aan hun facebooknieuwtjes. "U mag uw masker niet afzetten bij de dokter hoor", zei de assistente. Je kunt je mijn verwarring voorstellen. "Maar hoe kan de dokter mij dan onderzoeken", vraag ik haar. "Nou, de dokter stelt wat vragen, en schrijft dan een medicijn voor. Als dat niet helpt komt u hier gewoon weer terug." "Eh.... ik geloof niet dat ik dat wil, de dokter moet toch echt in mijn keel kunnen kijken."

Helaas, de boodschap was duidelijk: geen keel- en neuskijkerij. Als je voor je oren kwam had je mazzel. En anders moest je toch echt naar het ziekenhuis. Ik bedank de assistente vriendelijk voor haar duidelijke informatie en loop grinnikend tussen de wachtenden door naar buiten. This is Thailand...

Dag Karin

Dag Karin. Het is alweer bijna een half jaar geleden dat je mijn leven binnen kwam vliegen. Als vriendin van Mieke was je weliswaar geen onbekende, maar toch voelde het als nieuw. De vier weken die volgden waren indrukwekkend, intensief, emotioneel en bovenal prachtig. En zo bleef het op (geografische) afstand in de 5 maanden die volgden. Een bijzondere les in omgaan met een mogelijk snel naderend einde. Ineens weer tekenen van herstel: zou je toch bij ons blijven? Dan, eigenlijk pas kort geleden, de duidelijkheid dat dat niet gaat gebeuren en je overgave daaraan. Toen mijn broer Jos overleed zei de priester die de dienst leidde: "Jos vertelde me dat ik hem geleerd had hoe te leven; maar hij heeft mij nu geleerd hoe te sterven." Dank je wel voor het mooie hoofdstuk dat je aan die handleiding van mijn broer hebt toegevoegd. En de bloglezers snappen vast wel waarom ik de laatste tijd wat minder over grappige en opvallende dingetjes schrijf. Dat is even niet zo belangrijk. Komt wel weer.

Hill tribes

We hebben hier al een paar keer aandacht besteed aan het Thaise schoolsysteem, en met name aan de problemen die veel gezinnen hebben om de kosten van het onderwijs op te brengen. Tot kinderen 15 jaar zijn geldt er een leerplicht, dus hebben ouders geen keus, maar daarna duurt het nog 3 jaar tot scholieren hun middelbare school hebben afgerond. Hoewel het onderwijs zelf gratis is zijn bijkomende zaken als leermiddelen, transport, maaltijden en uniformen dat niet. Bovendien kan een kind dat naar school gaat geen baantje nemen en zo wat bijdragen aan het gezinsinkomen. Vandaar dat veel ouders hun kinderen dus thuis houden zodra de leerplicht vervallen is. 

Veel van die kinderen behoren tot de groepen die in het Engels worden aangeduid als hill tribes: bergstammen, of bergvolkeren. Het zijn volkeren die, zoals de naam al aangeeft, in de bergen van onder meer Noord Thailand wonen. De huidige landsgrenzen lopen in veel gevallen door hun woongebieden heen, waardoor deze zich soms in 3 of 4 landen bevinden. Ze staan onderaan de maatschappelijke ladder; er wordt door veel mensen op ze neergekeken en het is dan ook niet verwonderlijk dat ze tot de allerarmsten van het land behoren.

Toch zorgen ze ook voor inkomsten, al profiteren ze daar zelf maar gedeeltelijk van. Excursies naar de hill tribes zijn populair onder de toeristen die Chiang Mai bezoeken. Die krijgen een idyllisch plaatje van blije mensen in kleurrijke klederdrachten, die ambachtelijke werkzaamheden uitvoeren. Wie geen zin heeft in de tocht met een minibusje door de bergen kan ook een soort openluchtmuseum bezoeken, à la Orvelte in Drenthe, waar dat idyllische plaatje alleen tussen 9 en 5 te zien is. 

Tijdens het IDFA, het Internationaal Documentaire Filmfestival Amsterdam dat de afgelopen weken plaatsvond, werd er een hartverscheurende documentaire getoond van de jonge Vietnamese documentairemaakster Diem La He. Zij filmde 3 jaar lang het opgroeiende Hmong tienermeisje Di en haar worsteling met de cultuur waarin huwelijken op zeer jonge leeftijd gewoon zijn. Di gaat naar school en heeft daar geleerd dat het ook anders kan. Hoewel de documentaire in Vietnam is gemaakt, geeft deze een goed beeld van de spagaat waarin ook veel Thaise hill tribe-kinderen zitten. De Hmong wonen het berggebied dat niet alleen deel uitmaakt van Vietnam, maar ook van China, Laos en Thailand. 

FERC, de Foundation for the Education of Rural Children, is een stichting die het voor scholieren mogelijk maakt hun middelbare school af te maken als hun ouders dat niet kunnen betalen. Onder de door FERC gesponsorde scholieren zijn veel hill tribe-kinderen, waaronder ook een aantal Hmong. De documentaire geeft een zoals gezegd hartverscheurend beeld van knellende tradities, en laat daarmee en passent zien waarom FERC zo belangrijk is voor kinderen die een andere toekomst voor zich zien.

Op dit moment is Children of the Mist, zoals de documentaire heet, te zien op NPO-start. We weten niet hoe lang die daar beschikbaar blijft, dus als je hem wilt zien, wacht dan niet te lang. Rechtstreekse link: https://www.npostart.nl/2doc-children-of-the-mist/17-11-2022/VPWON_1338799.

FERC draait voornamelijk op bijdragen van mensen die gedurende 3 jaar een scholier sponsoren. Daarnaast wordt er op verschillende manieren geld bijeengeschraapt waarmee ook een aantal scholieren waarvoor geen sponsor is kan worden ondersteund. Op die manier gaan er momenteel 80 kinderen naar school die dat anders niet hadden gekund. Eén van de aardigste fondsenwervende activiteiten is de jaarlijkse FERC-kalender. De Italiaanse topfotograaf Alberto Cosi draagt FERC een warm hart toe en bedenkt ieder jaar weer een origineel thema, dat hij op een prachtige manier in beeld brengt. 

Voor de 2023-kalender heeft Cosi zich laten inspireren door de wereldberoemde serie modefoto's van Richard Avedon, die in 1955 de wereld van de modefotografie opschudde door de modellen te laten poseren tussen olifanten. In samenwerking met het Elephant Nature Park (https://www.elephantnaturepark.org/), dat bekend staat als een van de meest diervriendelijke opvangparken voor olifanten in Thailand, en een aantal lokale jonge mode-ontwerpers, heeft hij een prachtige serie foto's geschoten, waarvan er 12 de nieuwe kalender sieren. De modellen dragen kleding van de ontwerpers, die uitsluitend traditionele Noord-Thaise stoffen gebruiken, maar die in een modern eigen design verwerken. En de olifanten geven er een prachtige achtergrond aan.

Het drukken van zo'n prachtkalender is in Thailand niet zo duur. Daardoor kan hij voor slechts 300 Baht (ongeveer €8,50) verkocht worden. Voor Nederland komt daar echter nog wel eenzelfde bedrag aan verzendkosten bij. Dat betekent dat je er voor €17 een in huis hebt. Wil je er een of meer bestellen, of op een andere manier FERC steunen, neem dan even contact met me op, bijvoorbeeld via lapoutre@protonmail.com. Hou er rekening mee dat verzending vanuit Thailand tijd kost, dus wacht niet te lang.